Tal

Á Heyrnar-og talmeinastöð eru ákveðnir forgangshópar fyrir athugun og þjálfun hjá talmeinafræðingi.

Þeir hópar sem býðst athugun á málþroska og/eða framburði:

  • Börn sem fæðast með skarð í gómi eða vör
  • Börn sem fá slaka útkomu á PEDS í 18 mánaða skoðun
  • Börn sem eru heyrnarskert (skynheyrnartap) 
  • Börn utan af landi þar sem önnur úrræði eru ekki til staðar

Þeir hópar sem bjóðast talþjálfun:

  • Börn sem eru heyrnarskert
  • Börn sem fæðast með skarð í gómi eða vör
  • Börn með opið nefmæli 

Complete 0%
1 1.hluti 2 2.hluti 3 3.hluti

-fyllist út af hjúkrunarfræðingi/lækni á heilsugæslustöð barnsins eða talmeinafræðingi

Athugið! Erfitt er að mæla nefjun í tali ungra barna (yngri en 4 ára)

Athugið!

Reitir merktir * verður að fylla út .

Nafn *
Kennitala *
Heimilisfang*
Heimasími / farsímar*
Nafn forráðarmanns ef um barn er að ræða:*
Kennitala forráðamanns*
Netfang *
Heimilislæknir / heilsugæsla
Til baka Áfram Vista formið

Complete 0%
1 1.skref 2 2.skref 3 3.skref

Beiðni um athugun hjá talmeinafræðingi eftir 18 mánaða skoðun: Fyllist út af heilbrigðisstarfsmanni.

Athugið!

Reitir merktir * verður að fylla út .

Nafn barns*
Kennitala barns*
0 (Hámark. 10 Stafir)
Heimilisfang*Heimilisfang
Sími*
Nafn forráðamanns*
Kennitala forráðamanns*
0 (Hámark. 10 Stafir)
Netfang forráðamanns *
Heimilislæknir / heilsugæsla
Til baka Áfram Vista formið

Talmeinafræðingar koma að þjónustu barna með greinda heyrnarskerðingu eða heyrnarleysi. Unnið er náið með heyrnarfræðingum og háls- nef og eyrnalæknum stofnunarinnar, ásamt öðrum fagaðilum utan hennar. Öllum börnum sem greind eru með heyrnarskerðingu (og hafa hafið heyrnartækjameðferð) er vísað til talmeinafræðings. Skv. viðmiðum Alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) þá er snemmtæk íhlutun heyrnarskertra barna afgerandi liður í því hvernig þeim vegnar í málþroska, námi og félagsfærni1. Heyrn eða aðgangur heyrnrænna upplýsinga til heilans er meginforsenda þess að máltaka á talmáli geti átt sér stað.  Mikilvægt er því að hefja snemmtæka íhlutun sem fyrst. Ráðgjöfin er foreldramiðuð og einna helst fyrstu árin þar sem lögð er áhersla á mikilvægt hlutverk foreldra sem helsti stuðningur fyrir barnið. 

Skólabörn frá 6-10 ára eru í reglulegu eftirliti talmeinafræðings. Þau eru kölluð inn árlega til viðtals og endurmats á málþroska. Sum börn fá þjónustu hjá talmeinafræðingum á stofu ef það er val foreldra. Heyrnarskert skólabörn stunda nám í skólum um allt land en kuðungsígræðslubörn eru mörgí Hlíðarskóla. Talmeinafræðingur HTÍ kemur vikulega í skólann og sinnir talþjálfun fyrir þau börn.

 

Áhrif heyrnarskerðingar á málþroska ungra barna:  

Þróun heyrnarinnar tengist þróun heilans. Þegar boð frá eyrunum berast ekki til heilans fær barnið ekki þá málörvun sem það þarf. Þó að eyrað sé fullþroskað við fæðingu eru taugabrautir innan heilans ekki fullmótaðar. Það sama á við um þau svæði heilans sem sjá um málskilning og þróun talmáls. Heyrnin þróast þegar í móðurkviði og hljóðupplifun barnsins heldur áfram eftir fæðingu. Því fyrr sem byrjað er að meðhöndla barnið vegna heyrnarskerðingarinnar því meiri eru möguleikarnir á að málþroski barnsins verði aldurssvarandi. 

Tenglar: 

Aussie deaf kids - https://www.aussiedeafkids.org.au/

Hearing first - https://hearingfirst.org/

Ear foundation - https://www.earfoundation.org.uk/

Little ears - http://littleears.com.au/

Frávik í máli og tali

Börn með frávik í máli geta átt erfitt með að...
 
  • hlusta á aðra og halda athygli
  • tengjast öðru fólki
  • skilja það sem sagt er við þau
  • læra og nota ný orð
  • tengja tvö orð eða fleiri saman í setningar
  • taka þátt í samræðum
Frávik í tali fela í sér að barnið er með...
 
  • framburðarerfiðleika (það ber ekki öll málhljóðin rétt og skýrt fram)
  • stam (það kemur orðum og setningum ekki eðlilega frá sér)
  • raddveilu (t.d. er röddin stöðugt hás og loftkennd og barnið þreytist fljótt á að tala)
  • óeðlilegan nefhljóm sem gerir talið óeðlilegt áheyrnar
 

1. Málþroskaröskun
2. Framburðarröskun
3. Stam
4. Raddveilur
5. Málröskun vegna heyrnarskerðingar
6. Slök hljóðkerfisvitund
7. Erfiðleikar með tal vegna skarðs í gómi/vör
8. Erfiðleikar með tal og kyngingu vegna tunguþrýstings
9. Málstol (og verkstol)
10. Þvoglumæli fullorðinna (í kjölfar heilablóðfalls eða sjúkdóma)
11. Máltruflanir vegna taugasjúkdóma (Parkinsonssveiki, MS, MG, MND o.s.frv.) eða slysa (höfuðskaði)
12. Kyngingartregða
13. Málröskun vegna skertra boðskipta (t.d. einhverfir)

Talmeinafræðingar vinna við greiningu og íhlutun á mál- og talmeinum, auk kyngingartregðu. Dæmi um vanda sem talmeinafræðingar sinna eru t.d. málþroskaröskun, framburðar- og hljóðkerfisraskanir, stam, raddveilur, tjáningarerfiðleika eftir heilablóðfall og kyngingartregðu. Einnig meta þeir þörf fyrir og veita þjálfun í óhefðbundnum tjáskiptaleiðum. Ráðgjöf er mikilvægur þáttur í starfi talmeinafræðinga.

Talmeinafræðingar starfa í leikskólum, skólum, á sjúkrahúsum, endurhæfingarstöðvum, greiningarteymum og á eigin stofum. Talmeinafræðingar vinna í nánu samstarfi við kennara, lækna, sálfræðinga og aðrar uppeldis-og heilbrigðisstéttir. Skjólstæðingar eru á öllum aldri, allt frá ungabörnum til aldraðra. Nánari upplýsingar um starfið má finna á heimasíðu Félags talmeinafræðinga á Íslandi www.talmein.is

                                                                                               texti tekinn af www.talmein.is 

 

Málþroski:

Vakni áhyggjur af málþroska hjá ungu barni sem ekki er byrjað á leikskóla er hægt að sækja um málþroskamat fyrir barnið hjá talmeinafræðingum Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands. Tilvísun þarf að berast frá lækni og hjúkrunarfræðingi.

 Sé barnið byrjað á leikskóla í sveitarfélagi þar sem þjónusta talmeinafræðings er til staðar skal sækja um málþroskamat hjá viðkomandi sveitarfélagi. Í öllum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu starfa talmeinafræðingar sem sinna greiningu hinna ýmsu tal- og málmeina hjá börnum. Best er að hafa samband við sérkennslustjóra þess leikskóla sem barnið sækir sem getur þá sótt um málþroskamat fyrir barnið hjá talmeinafræðingum sveitarfélagsins.

Víða utan höfuðborgarsvæðisins starfa talmeinafræðingar innan sveitarfélagsins sem sinna málþroskamati hjá börnum sem þar eru búsett. Sé barnið byrjað á leikskóla en engin þjónusta talmeinafræðings til staðar hjá viðkomandi sveitarfélagi má sækja um málþroskamat hjá talmeinafræðingum Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands. Tilvísun þarf að berast frá lækni eða hjúkrunarfræðingi.

Börn í leik- og grunnskóla eiga rétt á þjónustu talmeinafræðings síns sveitarfélags sé sú þjónusta til staðar.

Börn sem falla undir viðmið Sjúkratrygginga Íslands er hægt að vísa í talþjálun hjá sjálfstætt starfandi talmeinafræðingi. 

Stofur sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga:

Mál og tal, Melabraut 29, 220 Hafnarfirði, s. 571-5342

Okkar talþjálfun, Höfðabakka 9, 110 Reykjavík www.okkartal.is

Talþjálfun Reykjavíkur, Bolholti 6, Reykjavík, s. 553-5030

Talsetrið, Furugerði 3, 108 Reykjvavík www.talsetrid.is 

Talstöðin, Hamraborg 1, 200 Kópavogi, s. 544-5004

 

Heyrnar -og talmeinastöð Íslands hefur gefið út nýtt málþroskapróf; Málfærni ungra barna (MUB), ætlað börnum á aldrinum 2-4ra ára. Prófið er greiningartæki fyrir talmeinafræðinga til að staðfesta eða útiloka frávik í málþroska. MUB hefur verið í vinnslu frá árinu 2009 og er staðlað á íslenskum börnum. Prófið kemur í handhægri tösku með myndabók og prófgögnum. Skorblöð og handbók eru á rafrænu formi sem hægt er að nálgast hér á vefsíðunni til vinstri með því að skrá sig inn. Notendanafn og lykilorð fæst þegar búið er að kaupa prófið.

Hægt er að panta prófið með því að senda tölvupóst á This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it..

Verð: 38.000 kr. m/vsk.

 

 Málfærni ungra barna (MUB), ætlað börnum á aldrinum 2-4ra ára. 

MUB auglýsPrófið er greiningartæki fyrir talmeinafræðinga til að staðfesta eða útiloka frávik í málþroska. MUB hefur verið í vinnslu frá árinu 2009 og er staðlað á íslenskum börnum. Prófið kemur í handhægri tösku með myndabók og prófgögnum.Skorblöð og handbók eru á rafrænu formi sem hægt er að nálgast á heimasíðu Heyrnar og talmeinastöðvar Íslands www.hti.is.

 

Verð: 38.000 kr. m/v 
Nafn
Kennitala
Sími
Netfang *

Haft verður samband símleiðis til að ganga frá greiðslu og yfirfara pöntun.

Vörur*
Málfærni ungra barna (MUB), ætlað börnum á aldrinum 2-4ra ára.
Málhljóðapróf ÞM
Senda pöntun
.
  Málhljóðapróf ÞM 

malhljodaprofMálhljóðaprófi ÞM er ætlað að meta málhljóðamyndun barna á aldrinum 2;6 – 7;11 ára. Tilgangur framburðarprófunar er að annað hvort staðfesta grun um að tilvísun til talmeinafræðings hafi verið réttmæt eða til að útiloka að barnið þurfi á þjálfun að halda.

 

   

Verð: 37.546 kr. m/vsk 
Nafn
Kennitala
Sími
Netfang *

Haft verður samband símleiðis til að ganga frá greiðslu og yfirfara pöntun.

Vörur*
Málfærni ungra barna (MUB), ætlað börnum á aldrinum 2-4ra ára.
Málhljóðapróf ÞM
Senda pöntun
[pb_row ][pb_column span="span6"][/pb_column][pb_column span="span6"][/pb_column][/pb_row][pb_row ][pb_column span="span12"][pb_heading el_title="Talmeinarfræðingar" tag="h1" text_align="inherit" font="inherit" border_bottom_style="solid" border_bottom_color="#000000" appearing_animation="slide_from_left" appearing_animation_speed="medium" ]Talmeinarfræðingar[/pb_heading][pb_list el_title="Talmeinafræðingar" show_icon="yes" icon_position="left" icon_size_value="32" icon_background_type="circle" icon_background_color="#0088CC" icon_c_value="#ffffff" icon_c_color="#ffffff" show_heading="yes" font="inherit" appearing_animation="0" ][pb_list_item heading="Þóra Másdóttir" icon="fa-user" ]
  • Talþjálfun vegna framburðarerfiðleika hjá börnum
  • Ráðgjöf vegna alvarlegra framburðarerfiðleika hjá börnum
  • Talraskanir fullorðinna (þvogl, framburðarfrávik, bæta framsögn)
  • Raddveilur – talþjálfun barna og fullorðinna
  • Kuðungsígræðsla – talþjálfun barna
  • Heyrnarskerðing – talþjálfun barna
  • CODA – talþjálfun barna
  • Talþjálfun vegna málþroskaraskana hjá börnum
  • Snemmtæk íhlutun – mat og ráðgjöf í kjölfar 2½ skoðunar hjá heilsugæslunni
[/pb_list_item][pb_list_item heading="Hrafnhildur Halldórsdóttir" icon="fa-user" ]
  • Talþjálfun vegna framburðarerfiðleika hjá börnum
  • Talþjálfun vegna málþroskaraskana hjá börnum
  • Þjálfun barna með skarð í gómi/vör
  • CODA – talþjálfun barna
  • Heyrnarskerðing – talþjálfun barna
  • Kuðungsígræðsla – talþjálfun barna
  • Snemmtæk íhlutun – mat og ráðgjöf í kjölfar 2 ½ skoðunar hjá heilsugæslunni
[/pb_list_item][pb_list_item heading="Kristín Theodóra Þórarinsdóttir" icon="fa-user" ]
  • Talþjálfun vegna framburðarerfiðleika hjá börnum
  • Talþjálfun vegna málþroskaraskana hjá börnum
  • Þjálfun barna með skarð í gómi/vör
  • Heyrnarskerðing – talþjálfun barna
  • Kuðungsígræðsla – talþjálfun barna
  • Snemmtæk íhlutun – mat og ráðgjöf í kjölfar 2½ skoðunar hjá heilsugæslunni
[/pb_list_item][pb_list_item heading="Friðrik Rúnarsson" icon="fa-user" ]
  • Talþjálfun vegna framburðarerfiðleika hjá börnum
  • Talþjálfun vegna málþroskaraskana hjá börnum
  • Raddveilur – talþjálfun fullorðinna
  • Opið nefmæli (athuganir á nefjun)
  • Heyrnarskerðing – talþjálfun barna og fullorðinna
  • Kuðungsígræðsla – talþjálfun fullorðinna
  • Ráðgjöf vegna talmagnara
  • Snemmtæk íhlutun – mat og ráðgjöf í kjölfar 2 ½ skoðunar hjá heilsugæslunni
[/pb_list_item][/pb_list][pb_divider el_title="Divider 1" div_border_width="1" div_border_style="solid" div_border_color="#E0DEDE" appearing_animation="0" ][/pb_divider][pb_heading el_title="Starfssvíð" tag="h1" text_align="inherit" font="inherit" border_bottom_style="solid" border_bottom_color="#000000" appearing_animation="slide_from_right" appearing_animation_speed="medium" ]Starfssvið og verkferlar talmeinafræðinga[/pb_heading][pb_accordion el_title="Starfssvið og verkferlar talmeinafræðinga " initial_open="0" multi_open="no" filter="no" appearing_animation="slide_from_bottom" appearing_animation_speed="medium" ][pb_accordion_item heading="Starfssviði talmeinafræðinga" icon="" tag="" ]

Starfssviði talmeinafræðinga og talmeinafræðikandídata má skipta í þrjá grunnflokka:

  1. Athugun á tal- og málmeinum („greiningar“).
  2. Talþjálfun vegna tal- og málmeina.
  3. Ráðgjöf til foreldra/aðstandenda sem og leikskólakennara eða annars fagfólks.
[/pb_accordion_item][pb_accordion_item heading="Önnur störf talmeinafræðinga" icon="" tag="" ]

Auk þessara meginþátta sinna talmeinafræðingar og kandídatar ýmsum öðrum málefnum. Sem dæmi má nefna:

  1. Umsýsla beiðna sem berast talmeinafræðingum um athugun á máli og tali barna eða fullorðinna.
  2. Ritun umsagna sem sendar eru skjólstæðingum eða aðstandendum þeirra sem og tilvísandi aðila.
  3. Gerð þjálfunaráætlana, oft í samvinnu við leikskólakennara og annað fagfólk.
  4. Ráðgjöf um sérhæfða meðferð (t.d. vegna talþjálfunar einstaklinga með skarð í gómi eða heyrnarskerðingu) til annarra talmeinafræðinga utan HTÍ.
  5. Umsjón árlegrar innköllunar barna með heyrnarskerðingu í samvinnu við heyrnarfræðing.
  6. Þátttaka í þverfræðilegri teymisvinnu, innan HTÍ (t.d. kuðungsígræðsluteymið) og utan (skarðateymi HTÍ og Landspítalans).
  7. Þýðingar, aðlögun og/eða þróun meðferðarefnis og prófgagna.
  8. Kennsla við HÍ samkvæmt samningi við HTÍ.
  9. Handleiðsla nemenda í talmeinafræði í starfsnámi.
  10. Fyrirlestrar og fræðsluerindi á vegum HTÍ.
[/pb_accordion_item][pb_accordion_item heading="Ferill almennra beiðna sem berast talmeinasviði" icon="" tag="" ]

Hægt er að nálgast beiðnir um athugun hjá talmeinafræðingi á vef HTÍ: http://hti.is/index.php/is/tal/beidnir/beidhni-fyrir-barn

http://hti.is/index.php/is/tal/beidnir/beidhni-fyrir-fullordhinn

Til að fá beiðni samþykkta til umsagnar verður tilvísun að hafa borist frá talmeinafræðingi, lækni, hjúkrunarfræðingi eða öðrum heilbrigðisstarfsmanni. Þegar beiðni hlýtur jákvæða umsögn er umsækjandi í flestum tilvikum bókaður innan 2 mánaða eftir að beiðni berst. Afgreiðslutíminn fer eftir fjölda beiðna sem fyrir liggja hverju sinni.

Í kjölfar athugunar og ráðgjafar hjá talmeinafræðingi geta úrræðin verið af ýmsum toga:

  1. Niðurstöður mats gefa til kynna eðlilega færni í tali/máli/rödd og afskiptum talmeinafræðings þannig lokið.
  2. Skjólstæðingur (ef um barn er að ræða) greinist í lágu meðaltali miðað við jafnaldra. Boðið er upp á ráðgjöf til foreldra og stundum leikskólakennara. Mælt er með endurmati eftir nokkra mánuði.
  3. Niðurstöður mats gefa til kynna tal-/mál-/raddmein. Þá er tvennt í stöðunni sem metið er m.t.t. aðstæðna hverju sinni: a. boðið er upp á talþjálfun á HTÍ í nokkur skipti (oftast til að brúa bilið þar til að viðkomandi kemst að hjá sjálfstætt starfandi talmeinafræðingi); b. ráðlagt er að skjólstæðingur (eða foreldrar hans ef um barn er að ræða) sæki um talþjálfun hjá sjálfstætt starfandi talmeinafræðingi eða leiti annarra úrræða, t.d. ef boðið er upp á þjónustu talmeinafræðings á þjónustumiðstöð eða skólaskrifstofu.

Langflestar umsóknir um athugun hjá talmeinafræðingi á HTÍ eru vegna barna sem grunur leikur á um að séu með tal- eða málþroskavanda. Börn sem eru í forgangshópi fyrir athugun á tal- og málþroska á HTÍ eru:

  • Börn sem eru heyrnarskert.
  • Börn sem fæðast með skarð í gómi/vör.
  • Börn sem fá slaka útkomu á Brigance/PEDS í 2 ½ árs skoðun heilsugæslunnar.
  • Börn utan af landi þar sem viðunandi úrræði eru ekki í heimabyggð.
  • Börn með raddveilur.

Börn sem eru í forgangshópi fyrir talþjálfun á HTÍ eru:

  • Börn sem eru heyrnarskert.
  • Börn sem fæðast með skarð í gómi/vör.
  • Börn með raddveilur.
[/pb_accordion_item][pb_accordion_item heading="„Sérhópar“ talmeinafræðinga Heyrnar- og talmeinastöðvar" icon="" tag="" ]

Eins og áður kom fram eru einstaklingar (börn og fullorðnir) með heyrnarskerðingu, skarð í gómi/vör og raddveilur í forgangi í athugun talmeinafræðinga og talþjálfun hjá talmeinafræðingum á HTÍ. Auk þess eru börn sem fá slaka útkomu á Brigance og/eða PEDS í 2 ½ árs skoðun heilsugæslunnar í forgangi fyrir athugun hjá talmeinafræðingi enda kemur fram í handbók heilsugæslunnar að vísa beri/megi þeim börnum á HTÍ.

Heyrnarskertir einstaklingar: Tilvísun um athugun hjá talmeinafræðingi kemur oftast frá heyrnarfræðingi eða lækni stöðvarinnar.

Heyrnarskertir/-lausir einstaklingar með kuðungsígræðslu: Tilvísun um athugun hjá talmeinafræðingi berst frá lækni stöðvarinnar. Ferill þjónustu er mismunandi eftir því hvort um barn eða fullorðinn er að ræða:

                Barn: Foreldrar barna fá ráðgjöf um málþroska og málörvun frá talmeinafræðingi fyrir aðgerð. Eftir aðgerð og fyrstu stillingu/-ar byrjar barnið í talþjálfun. Náin samvinna er við aðra í kuðungsígræðsluteyminu. Einnig er mikil samvinna við leikskólakennara og annað fagfólk sem kemur að málum barnsins og þjónustu við það.

                Fullorðinn: Talmeinafræðingur athugar talgreiningu og almenna tjáskiptafærni fyrir aðgerð.
Eftir aðgerð og fyrstu stillingu/-ar hefur ígræðsluþeginn talþjálfun. Náin samvinna er við aðra í kuðungsígræðsluteyminu sem samanstendur af sérfræðingum HTÍ og lækni á Landspítalanum.

Börn með skarð í gómi/vör: Tilvísun kemur frá talmeinafræðingi á Landspítalanum í kringum 12 mánaða aldurinn en barnið er kallað inn til skoðunar á HTÍ þegar það er u.þ.b. 18 mánaða. Talmeinafræðingur athugar hljóðmyndun og málþroska og metur hvort þurfi nánari eftirfylgni (talþjálfun) strax eða hvort reglulegt eftirlit er nóg. Fylgst er með heyrn barnsins og fer mæling yfirleitt fram eftir að barnið er komið í ferli hjá talmeinafræðingi.  

Einstaklingar með raddveilu: Beiðni berst frá háls-, nef og eyrnalækni, annað hvort innan HTÍ eða utan. Einstaklingi með raddveilu er boðið upp á talþjálfun ef ástæða þykir til. Þjálfunin er oftast í nokkur skipti yfir 2-3 mánuði en í undantekningartilvikum er hún tíðari og stendur lengur yfir.

Allir sérhópar: Í boði er talþjálfun á staðnum (á HTÍ eða í leikskólanum Sólborg fyrir heyrnarskert börn) eða fjartalþjálfun ef svo ber undir.

[/pb_accordion_item][/pb_accordion][/pb_column][/pb_row]

Starf talmeinafræðinga á
Heyrnar – og talmeinastöð Íslands


hrafnhildur kristin 


Á talmeinasviði Heyrnar - og talmeinastöðvar Íslands starfa fjórir talmeinafræðingar í 3 ½ stöðu. Helstu skjólstæðingar sem talmeinafræðingar HTÍ sinna eru heyrnarskertir einstaklingar, bæði börn og fullorðnir, og börn fædd með skarð í vör og/eða gómi. Talmeinafræðingar sinna einnig börnum sem standast ekki viðmið í 18 mánaða skoðun og er þeim vísað af hjúkrunarfræðingum heilsugæslustöðvanna. Talmeinafræðingar starfa við ráðgjöf, greiningu og talþjálfun. Bæði heyrnarskert börn og börn með skarð eru í reglulegu eftirliti þar sem þau eru kölluð inn til endurmats eða viðtals. Boðið er upp á talþjálfun fyrir þessa hópa.

Heyrnarskert börn Talmeinafræðingar koma að þjónustu barna með greinda heyrnarskerðingu eða heyrnarleysi. Unnið er náið með heyrnarfræðingum og háls-, nef- og eyrnalæknum stofnunarinnar ásamt öðrum fagaðilum utan hennar. Öllum börnum sem greind eru með heyrnarskerðingu, og hafa hafið heyrnartækjameðferð, er vísað til talmeinafræðings. Skv. viðmiðum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) er snemmtæk íhlutun heyrnarskertra barna afgerandi liður í því hvernig þeim vegnar í málþroska, námi og félagsfærni (World Health Organization, 2016). Heyrn eða aðgangur heyrnrænna upplýsinga til heilans er meginforsenda þess að máltaka á talmáli geti átt sér stað. Mikilvægt er því að hefja snemmtæka íhlutun sem fyrst. Fyrstu árin er ráðgjöfn einna helst foreldramiðuð þar sem lögð er áhersla á mikilvægt hlutverk foreldra sem helsti stuðningur við barnið. Talmeinafræðingar vinna því þétt saman með foreldrum og öðru fagfólki stofnunarinnar að því að skapa bestu skilyrðin til máltöku, bæði með stöðugri heyrnartækjanotkun og vel stilltum tækjum sem og fræðslu og ráðgjöf um málörvun sem hentar barninu. Börn greinast með mismikla heyrnarskerðingu sem getur verið beggja vegna eða einungis öðru megin. Eðli ráðgjafarinnar þarf að taka mið af þessum þáttum. Talmeinafræðingur fræðir t.a.m. um tengsl heyrnar og málþroska. Foreldrar nýgreindra ungabarna þurfa tíma til að aðlagast þeirri tilhugsun að barnið sé með heyrnaskerðingu og að læra að meðhöndla heyrnartækin. Barn sem fæðist með alvarlega heyrnarskerðingu fer strax að missa úr heyrnarþroska sem er gríðarlega mikilvægur grunnur fyrir eðlilega máltöku á talmáli. Mikilvægt er að foreldrar veiti barninu ö%uga málörvun alveg frá fæðingu.


Kuðungsígræðsluteymi Gerðar eru kuðungsígræðslur á Íslandi bæði á börnum og fullorðnum. Kuðungsígræðslutæki (Cochlear implant) er hjálpartæki sem gefur alvarlega heyrnarskertu og heyrnarlausu fólki möguleika á að heyra hljóð. Tækið framkallar hljóðáhrif með því að örva heyrnartaugina með rafmagni (Heyrnar- og talmeinastöð Íslands, e.d). Talmeinafræðingur er hluti af kuðungsígræðsluteymi sem samanstendur af háls–, nefog eyrnalæknum, eyrnaskurðlækni, heyrnarfræðingum og sálfræðingi. Tímasetning ígræðslu getur haft áhrif á það hvernig þeim vegnar í málþroska, því fyrr því betra (National Acoustic Laboratories, 2019; Niparko o.%., 2010). Yngstu börnin á Íslandi sem farið hafa í CI - aðgerð voru 7-8 mánaða. Talmeinafræðingur metur heyrnræna getu barnsins fyrir aðgerð og fylgir eftir framförum og veitir í kjölfarið ráðgjöf um mikilvægi hljóðaörvunar og kennir foreldrum aðferðir til að hvetja til hlustunar með kuðungsígræðslutækjunum. Kennsluaðferðin „Auditory verbal therapy“ er notuð til viðmiðunar í ráðgjöf til foreldra. Aðferðin felst í því að veita markvissa hljóðaörvun með það að markmiði að nýta þá heyrn sem barnið hefur (Houston, 2012). Mikið er lagt upp úr stöðugri notkun heyrnartækja og að þau séu í lagi. Dæmi um aðferðir fyrir hljóðaörvun ungra barna er m.a. að hvetja barnið til að veita ólíkum hljóðum athygli í umhverfinu, tengja saman hljóð og hljóðgjafa og hvetja barnið til að horfa á andlit þegar talað er. Foreldrar þurfa að hafa góða hljóðvist í huga og vera nálægt barninu eða heyrnartækinu þegar talað er.

Talmeinafræðingar vinna þétt saman með foreldrum og öðru fagfólki stofnunarinnar að því að skapa bestu skilyrði til máltöku, bæði með stöðugri heyrnartækjanotkun, vel stilltum tækjum sem og fræðslu og ráðgjöf um málörvun sem hentar barninu.

Aðrar samskiptaleiðir, eins og táknmál, eru kynntar fyrir foreldrum. Þeim er bent á að leita til Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra til að kynna sér táknmál og þjónustuna þar ef um töluverða eða alvarlega heyrnarskerðingu er að ræða. Að nota táknmál sem samskiptaleið er valkostur sem foreldrar ákveða sjálfr og er mörgum börnum mikilvægur stuðningur í námi og samskiptum. Heyrnarskert börn hafa mismikla þörf fyrir sjónrænan stuðning.

Börn með kuðungsígræðslu fara %est á leikskólann Sólborg þó það sé ekki algilt og alls ekki skylda. Talmeinafræðingur HTÍ kemur þangað vikulega og sinnir talþjálfun. Foreldrar koma reglulega með börnin á HTÍ til að fara yfr markmið og hvernig meðferð gengur. Boðið er upp á þjálfun á HTÍ í lotum og einnig fjarþjálfun í sumum tilvikum. Börnin fá stuðning og sérkennslu á leikskólanum. Fundir með sérkennslustjóra eru haldnir reglulega sem og stöðufundir 1-2 sinnum á ári með öðrum eðilum sem koma að barninu.

Heyrnarskert skólabörn 
Skólabörn á aldrinum 6-10 ára eru í reglulegu eftirliti talmeinafræðings. Þau eru kölluð inn árlega til viðtals og endurmats á málþroska. Sum börn fá þjónustu hjá talmeinafræðingum á stofu ef það er val foreldra. Heyrnarskert skólabörn stunda nám í skólum um allt land en kuðungsígræðslubörn stunda mörg nám í Hlíðarskóla. Talmeinafræðingur HTÍ kemur vikulega í skólann og sinnir talþjálfun fyrir þau börn.

Endurhæfng fullorðinna kuðungsígræðsluþega
Talmeinafræðingur sinnir greiningu og endurhæfngu fullorðinna kuðungsígræðsluþega. Lögð er áhersla á hlustun umhverfishljóða, tals og hljóðbóka. Það tekur tíma að venjast nýrri heyrn og aðlagast henni. Skjólstæðingar fá hlustunaræfingar sem gera þarf daglega. Farið er yfir aðferðir sem nýtast til betri talgreiningar í daglegum samskiptum, t.d. í hóp og í mismunandi hljóðumhverfi. Stuðningur fjölskyldu hefur mikið að segja um framfarir og framvindu. Talgreining er metin reglulega með talgreiningalistum til að meta framfarir skjólstæðings í kjölfar aðgerðar. Unnið er að stöðlun forprófaðra talgreiningalista sem teknir voru nýlega í gagnið.


Börn fædd með skarð í vör og/eða gómi

Talmeinafræðingar HTÍ koma að þjónustu barna með skarð í gómi og/eða vör frá 12 mánaða aldri. Áður hafa þau fengið ráðgjöf og þjónustu frá talmeinafræðingi Barnadeildar Landspítala. Unnið er náið með skarðateymi Landspítala en í því teymi eru lýtalæknir, hjúkrunarfræðingur sem jafnframt er teymisstjóri, HNE-læknir, talmeinafræðingur Landspítala og talmeinafræðingar HTÍ. Tannréttingasérfræðingar hafa einnig aðkomu að teyminu en sækja ekki alla fundi. Skarðateymið hittist reglulega, 2-4 sinnum á ári allt eftir þörf og eftirspurn. Aðstaða til að gera nefkoksspeglun og röntgenmyndatöku af hreyfingum mjúka góms er til staðar á Landspítalanum og er framkvæmd af HNE-lækni. Börnin eru boðuð í fyrsta viðtal á HTÍ skömmu eftir fyrsta afmælisdaginn. Foreldrar fá svo ráðgjöf í samræmi við hvar barnið er statt hverju sinni. Oft koma börnin á 4-6 vikna fresti fram að tveggja ára aldri þegar heimsóknir fara að verða tíðari ef þörf er á talþjálfun. Mikilvægt er því að hefja snemmtæka íhlutun sem fyrst eins og með öll börn sem þurfa aðkomu talmeinafræðinga og er ráðgjöf og fræðsla mikilvægur liður í aðkomu þeirra. Í auknum mæli eru börn um eins árs byrjuð í leikskóla 
eða hjá dagforeldri og hafa því talmeinafræðingar alltaf samband við daggæslu til að veita upplýsingar og ráðgjöf og leggja upp íhlutun ef þörf er á. Ef barnið býr utan stór höfuðborgarsvæðisins veita talmeinafræðingar HTÍ ráðgjöf til leikskóla símleiðis og/ eða gegnum fjarfundarbúnað.

stulkaStrax í fyrstu komu er staðan á aðgerðum sem framkvæmdar hafa verið rædd og mikilvægt er að talmeinafræðingar séu meðvitaðir um hvort og hvenær næstu aðgerðir eru á dagskrá enda hefur það áhrif á íhlutun. Einnig þarf að hafa í huga ástand eyrna en börn sem fædd eru með skarð í gómi eru gjörn á að vera með vökva í eyrum (Petercon- -Falzone, Trost-Cardamone, Karnell og Hardin- -Jones, 2017) og leiðniheyrnartap fyrirkemur hjá börnum með skarð í ríkara mæli en þegar ekkert skarð er til staðar (Zajac og Vallino, 2017). Heyrnarmælingar eru framkvæmdar á HTÍ en best er að barnið hafi lokið öllum aðgerðum þegar það er gert. Skoða þarf ástand tanna og bits sem skarð í tanngarði getur haft áhrif á. Staða á tönnum og kjálka getur haft áhrif á framburð barnanna (Zajac og Vallino, 2017).

Ráðgjöf talmeinafræðinga snýr oftar en ekki að því að örva og auka við hljóðmyndun. Foreldrum er kennt hvernig hægt er að örva fjölbreytta hljóðmyndun, babl og orðaforða. Þar sem börnin eru oft sein að mynda fyrstu orðin þarf að fylgjast vel með almennum málþroska og leggja fyrir þau málþroskapróf sem við höfum aðgang að með reglulegu millibili.

Ófullkomin lokun mjúka góms upp við kokvegg eða opið nefmæli er oft fylgifiskur skarðs í gómi. Einnig greinist oft lokað nefmæli hjá einstaklingum fæddum með skarð í gómi eða blandað nefmæli þ.e. bæði opið og lokað (Zajac og Vallino, 2017). Á HTÍ er hægt að mæla hlutfall nefjunar í tali með svo kölluðum nefjunarmæli (sjá mynd1 ) og má gera það um leið og barn getur setið kyrrt á stól og leyfir að búnaðinum sé haldið milli nefs og munns. Sé hlutfall nefjunar í tali yfir viðmiðunarmörkum er teymið virkjað í ákvarðanatöku varðandi talbætandi aðgerðir. Hægt er að senda beiðni um nefjunarmælingu gegnum heimasíðu HTÍ ef áhyggjur eru af opnu/lokuðu nefmæli þó skarð sé ekki til staðar.

Talþjálfun skarðabarna upp að 2 ½ til 3ja ára aldri er oftast miðuð meira að málþroskanum en framburði. Þó eru foreldrar virkjaðir í hljóðaörvun strax í fyrstu komu. Eftir 3ja ára aldur er hægt að byrja markvissari framburðarþjálfun sé þess þörf. Eins og með heyrnarskertu börnin koma foreldrar reglulega með börnin á HTÍ til að fara yfir markmið og hvernig meðferð gengur. Boðið er upp á þjálfun á HTÍ Í lotum og einnig fjarþjálfun í sumum tilvikum. Veitt er þétt ráðgjöf inn í leikskóla barnanna og markmiðum í mörgum tilvikum fylgt eftir þar. Meðan þörf er á þjálfun er hún veitt.

 

1) Rose Medical, Speech Therapy and Instumentation http://www.rose-medical.com/nasometry.html


Heimildaskrá



Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. (e.d). Kuðungsígræðsla.
Ígrædd heyrnartæki.
Sótt af https://hti.is/index.php/is/heyrn/kudungsigraedsla.html

Houston, T. (2012). Auditory-Verbal Therapy: Supporting
Listening and Spoken Language in Young Children
with Hearing Loss & Their Families.
Sótt af https://leader.pubs.asha.org/do/10.1044/auditory-verbal--therapy-supporting-listening-and-spoken-language-in-young-children-with-hearing-loss-their--families/full/

National Acoustic Laboratories. (2019). Longitudinal
Outcomes of Children with Hearing Impairment.
Sótt af https://www.outcomes.nal.gov.au/

Niparko, JK., Tobey, EA., Thal, DJ., Eisenberg, LS.,
Wang, N., Quittner, AL. og Fink, NE. (2010). Spoken Language Development in Children Following
Cochlear Implantation. Jama, 303(15), 1498-1506.
doi:10.1001/jama.2010.451


Peterson-Falzone, SJ., Trost-Cardamone, J., Karnell,
MP. og Hardin-Jones, MA. (2017). The Clinician’s
Guide to Treating Cleft Palate Speech - Second Edition.
Elsevier, Bandaríkin.

World Health Organization. (2016). Childhood hearing loss. Strategies for prevention and care.
Sótt af https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/204632/9789241510325_eng.pdf?-sequence=1&isAllowed=y

Zajac, DJ. og Vallino LD. (2017). Evaluation and Management of Cleft Lip and Palate; A Developmental Perspective. Plural Publishing Inc, San Diego.

 

Undirflokkar